Gymles in moeilijke tijden

Sinds de zomer hebben wij op mijn school (The International School of The Hague) een fitnessruimte voor leerlingen en docenten. Naast de twee gymzalen, de voetbalvelden achter de school en het duingebied in de buurt kunnen onze leerlingen nu ook rennen op een loopband, trainen met gewichten of spinnen. Hoe anders is het gymonderwijs in Nederland ooit begonnen…

Weinig mensen zullen weten dat vóór de Duitse bezetting gymles geen vast onderdeel van het lager- en middelbaar onderwijs was. Pas in 1941 werd het verplicht voor het lager onderwijs en pas veel later ook voor het middelbaar onderwijs. Het invoeren van een nieuw vak tijdens de bezetting bracht natuurlijk wel moeilijkheden met zich mee. Weinig leerlingen hadden bijvoorbeeld tijdens de bezetting geld voor extra sportschoenen, laat staan sportkleding.  Vooral in de dorpen en op het platteland waren er niet altijd gymzalen beschikbaar en miste men van de nodige materialen voor de gymlessen. In 1943 kwam het Departement van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming met een boekje om de scholen te ondersteunen met dit nieuwe vak “lichamelijke opvoeding”. Het boekje lichamelijke opvoeding in moeilijke tijden beschreef de gewenste lesplanning per leergang en gaf tips voor het zelf maken van gymmaterialen.

moeilijke omstandigheden
Uitgegeven door  Departement Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming 1943

Voor de echte knutselaar raadde het departement aan hoepels te maken van wilgenkatjes of ballen van lapjes stof gevuld met papier. Ook beschreef men hoe een spring- of klauterhek zelf gemaakt kon worden voor de buitengymles. In uiterste nood moest de gymles worden gegeven in het eigen leslokaal. De tafel van de leerling kon dan worden gebruikt als “toestel”. Volgens het departement was dit niet ideaal maar zouden de leerlingen genoeg fantasie hebben om hun werktafel zo te gebruiken.

“Lichaamsoefeningen tusschen, in en met de banken.”

Hoe zo’n binnen gymles er uit zou moeten zien? De les zou beginnen met het zingen van een marslied. Daarna volgden 20 minuten van “lichaamsoefeningen tusschen, in en met de banken.” Gevolgd door oefeningen die het maatgevoel en de zintuigen zouden versterken. Na de gymoefeningen zouden er nog tien minuten moeten worden besteed aan de “bespreking van het hoe en waarom van eenige hygiënische regels.”

Behoorlijk anders dus dan de gymlessen die mijn leerlingen tegenwoordig krijgen in de fitnessruimte van mijn school!

Springhek

DIY evenwichtsboom  en springhek.

Waarom werd gymles nu juist tijdens de Duitse bezetting doorgevoerd in Nederland? Simpelweg omdat het in het plaatje paste van het nationaal socialistische Nederland dat de Duitse bezetter probeerde te creëren. Het onderwijs was volgens het nationaal socialistische mensbeeld te sterk gericht op kennisoverdracht en hierdoor werd de “geestelijk-lichamelijke eenheid van de mensch”miskent. Gevolg hiervan zou zijn dat “de volle kultuur van het volk” werd bedreigt. Het onderwijs moest dus veel harmonischer en lichamelijke opvoeding werd gezien als een essentieel onderdeel daarbij. Sportprestaties en onderling samenwerken tijdens de gymles zouden bijvoorbeeld een positief effect hebben op de persoonlijkheidsvorming van leerlingen.

Inmiddels is de gymles niet meer uit de school weg te denken. Hoewel er natuurlijk wel een wereld van verschil zit tussen de geïmproviseerde klauterhekken in de polder in 1943 en de loopband bij mij op schoon anno 2016!

 

Zelf eens meer lezen over die allereerste lesplannen uit 1943? Het boekje lichamelijke opvoeding in moeilijke tijden van het Departement Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming is te vinden in de Koninklijke Bibliotheek van Den Haag onder aanvraagnummer 1150 D 77.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s