Joodse klas achter de muur

De Amsterdamse Wilhelmina Catharinaschool

De leerlingen van de Amsterdamse Wilhelmina Catharinaschool keken gek op toen aan het begin van het schooljaar 1941 een muur gemetseld werd, midden in hun schoolgebouw. Ook de tussendeuren die normaal toegang gaven aan een aantal klaslokalen werden dichtgemetseld. Vanaf toen was de school verdeeld in een “voorkant” en een “achterkant”. De Joodse leerlingen mochten alleen nog maar leskrijgen aan de achterkant van de school. Zij moesten omlopen en konden via een steegje het “Joodse gedeelte” van de school binnengaan. Daar kregen zij les van uitsluitend Joodse docenten. Deze leerlingen werden nu door hun voormalig klasgenootjes “de achterkanters” genoemd. De achterblijvers, degene die niet Joods waren en dus wel gewoon door de voordeur hun schoolgebouw konden, werden automatisch “de voorkanters”. Er bestaat nog 1 foto van de Joodse klas achter de muur. De meeste kinderen op deze foto hebben de oorlog niet overleefd.

Het bizarre beeld van een muur dwars door een lagere school roept de vraag op waarom deze daar was neergezet. Allereerst was dit het gevolg van de Duitse maatregel om het Nederlandse onderwijs “Jodenvrij” te maken. Per 1 oktober 1941 moesten alle Joodse leerlingen en Joodse leraren verwijderd worden van de openbare en bijzondere scholen. Zij moesten worden samengevoegd op een eigen Joodse school. In het geval van de Wilhelmina Catharinaschool was dit lastig. Aan het begin van 1941 had de school 175 leerlingen waarvan er 74 Joods waren. Zou de school gehoor geven aan het bevel en alle Joodse leerlingen verwijderen, dan zouden zij met het leerlingenaantal onder de officiele opheffingsnorm terecht komen. Daarom bedacht het bestuur een oplossing: de muur werd geplaatst. Het effect was hetzelfde; de Joodse leerlingen zaten niet meer met hun niet-Joodse vriendjes in de schoolbanken. Een ander gevolg van de muur, en de segregatie van het onderwijs in het algemeen, was dat het minder opviel dat de klassen steeds kleiner werden. Leerlingen die op een doordeweekse morgen niet meer op school verschenen omdat zij de avond daarvoor waren afgevoerd vielen alleen de andere Joodse leerlingen op. Dat alles speelde zich af achter de muur, buiten het gezichtsveld van “de voorkanters” en de Nederlandse scholen.

Tegenwoordig bestaat de Wilhelmina Catharinaschool niet meer. Wel is er op het gebouw van de voormalige school een plaquette geplaatst ter herinnering aan de Joodse leerlingen en docenten die niet meer zijn teruggekeerd. Dit momument is geadopteerd door basisschool De Kleine Reus als onderdeel van het project “adopteer een monument” van het nationaal comité 4 en 5 mei.

 

Amsterdam, plaquette voor de voormalige Wilhelmina Catherinaschool (Foto: Dick Simonis/NKvB)

Amsterdam, plaquette voor de voormalige Wilhelmina Catherinaschool (Foto: Dick Simonis/NKvB)

 

Ook is er een kinderboek verschenen waarin de school beschreven wordt. Het verlaten hotel gaat over Ronnie die als leerling naar de Wilhelmina Catharinaschool gaat en meemaakt hoe zijn vriendjes achter de muur in de school verdwijnen. Op basis van dit boek en andere ooggetuigen is de documentaire de muur in de school gemaakt. Tevens heeft de organisatie Joods Amsterdam uitgebreid geschreven over deze bijzondere school.

Advertenties