één foto, honderd vragen

Vandaag is één van de eerste herfstdagen van het jaar. De wind waait zacht, bladeren vallen van de bomen.  De zonnestralen die tussen de wolken uit komen maken het een aangename morgen. Maandag tot en met donderdag sta ik voor de klas, de vrijdagen staan in het teken van mijn onderzoek. Zo ben ik vandaag beland in het Utrechts Archief met het doel om het schoolarchief van het Utrechts Stedelijk Gymnasium te inventariseren. Voor mijn onderzoek over de Duitse bezetting en het Nederlands middelbaar onderwijs is het van belang een goed beeld te krijgen van welke (school)archieven er bewaard zijn gebleven en wat de inhoud van deze archieven is.

Aangezien openbare scholen zoals het Utrechts Stedelijk Gymnasium volgens de onderwijswet van 1917 onder de lokale Wethouder van Onderwijs en het College van Bestuur vielen, zijn deze archieven veelal in de stadsarchieven zoals het Utrechts Archief terug te vinden. Dit vormt een gemakkelijk begin voor onderzoek hoewel je nooit helemaal zeker weet wat je zult aantreffen in het archief.
Zo wist ik op te maken uit de index van het Utrechts Archief dat er een foto bewaard gebleven was onder de volgende titel:

“Foto, vermoedelijk van een protestdemonstratie door leerlingen in de vorm van een rondgang door de straten om de school (1943).”

Interessant! was mijn eerste gedachte. Allereerst door het jaartal, 1943, midden in de oorlog. Het feit dat “protestdemonstratie” niet nader omschreven was, maakte mij nog nieuwsgieriger. Waar zouden leerlingen in 1943 over durven protesteren, in de straten rondom de school? Was het een demonstratie georganiseerd vanuit Nationaal Socialistische Jeugdafdeling of juist tegen het bezettende regime?
Zoals vaker met archiefonderzoek, worden sommige vragen direct beantwoord met het inzien van een archiefstuk. Toch komen er er daardoor vaak nog vele vragen bij. Wanneer ik het archiefstuk in mijn handen krijg, zie ik inderdaad een groep leerlingen met winterjassen aan en sjaals om, sommigen arm in arm, lopend door de Utrechtse straten. Op de achterkant heeft iemand met pen neergekrabbeld: “1944 spontane demonstratieve rondgang door de straten om de school om te protesteren tegen het optreden van – de enkele – nazi-docenten. Deze demonstratie had geen onaangename gevolgen.” Mijn vragen lijken beantwoord: een spontane demonstratie tegen enkele nazi-docenten in 1944. Een jaar later dus dan het aangegeven jaartal uit de archiefindex. Het is gezien de politieke lading van de demonstratie ook waarschijnlijker dat het “geen onaangename gevolgen” had in 1944, toen de macht van de Duitse bezetter al tanende was.

Maar meteen doemen andere vragen op. Over welke nazi-docenten word hier gesproken? Is daar ook meer over terug te vinden in het archief? Is er melding gemaakt van deze demonstratieve rondgang bij de autoriteiten? Zo ja, waarom hebben zij niet ingegrepen en waarom heeft het geen consequenties gehad? Is deze demonstratieve rondgang een incident geweest in 1944 of zouden er meer van dit soort initiatieven hebben plaatsgevonden? Zo werpt één enkel archiefstuk weer tientallen vragen op die hopenlijk (gedeeltelijk) beantwoord zullen worden met behulp van de stapel archiefstukken die nog op mij liggen te wachten! In het Utrechts Archief of ergens anders, de tijd zal het leren.

 

Benieuwd naar de beschreven foto? Deze is te vinden in de digitale beeldbank van het Utrechts Archief onder catalogusnummer 818341.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s